المسائل الكبير را نوشتم و در آن به مسائلى پاسخ دادم كه تاكنون كسى از كوفيان و بغداديان موفق نشده بود به آنها جواب دهد . در معجم الادباء آمده است كه ابو الحسن سعيد بن مسعده اخفش بلخى يكى از پيشگامان علم نحو و ادبيات عرب بود . او در شمار علماى بصره به حساب آمده است . برخى از محقّقان عقيده دارند كه او از سيبويه اعلم است . ابو الحسن سعيد اخفش بلخى يكى از چهار اخفش معروف است . هرچند اخفش‌ها يازده نفرند ، امّا چهار نفر آنها از شهرت بسزايى برخوردارند . او از بلخ برخاست و در بصره ساكن شد و به اخفش اوسط شهرت يافت . اين گفتار از ابو القاسم كعبى بلخى نقل شده است كه گويا او اين مطلب را در كتاب فضائل خراسان خود آورده است . « 1 » حمّاد بن زبرقان مىگويد : اوّل او را اخفش اصغر مىخواندند تا اينكه على بن سليمان معروف به اخفش اصغر شد و از آن به بعد ابو الحسن اخفش بلخى به اخفش اوسط معروف شد . « 2 » مازنى ، اخفش بلخى را از نظر علم كلام و علم مناظره و مباحثه نسبت به ديگران اعلم و اقدم مىدانست . « 3 » ابن خلّكان مىگويد : ابو الحسن اخفش بلخى از علماى تفسير ، نحو و عروض بود . « 4 » اخفش داناترين شاگرد سيبويه بود . مؤلّف ريحانة الادب مىنويسد : سيبويه با آن جلال و شهرتى كه داشت مطالب خود را به شاگردش اخفش عرضه مىكرد و از او اظهارنظر مىخواست و پس از مشورت با او آنها را در كتابش ثبت مىكرد . « 5 » بسيارى از علماى علم نحو را ملاقات كرد و از خرمن دانش آنها كسب فيض كرد ، مگر خليل را كه موفق نشد . اخفش بلخى پس از مرگ سيبويه بسيارى از كتابهاى استادش را تصحيح و شرح كرد . برخى احتمال داده‌اند كه سيبويه شاگرد ابو الحسن اخفش بلخى بوده است ، چرا كه

--> ( 1 ) - مراتب النحويين ، ص 2 ؛ تنقيح المقال ، ج 2 ، ص 30 . ( 2 ) - إنباه الرواة ، ج 2 ، ص 36 . ( 3 ) - مراتب النحويين ، ص 68 . ( 4 ) - وفيات الاعيان ، ج 2 ، ص 380 . ( 5 ) - ريحانة الادب ، ج 1 ، ص 90 .